Przepisy przewidują dwa główne rodzaje szkoleń BHP: wstępne, które trzeba przeprowadzić przed dopuszczeniem do pracy, oraz okresowe, służące aktualizacji wiedzy w trakcie zatrudnienia. Szkolenia odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.
Szkolenie wstępne BHP
Szkolenie wstępne przygotowuje pracownika do bezpiecznego wykonywania obowiązków. Pracodawca musi zapewnić je przed dopuszczeniem do pracy, zgodnie z art. 2373 Kodeksu pracy. Szkolenie obejmuje dwa różne elementy: instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy.
Instruktaż ogólny
Instruktaż ogólny zapoznaje pracownika z podstawowymi przepisami BHP, regulaminem pracy oraz zasadami obowiązującymi w danym zakładzie. Obejmuje także zasady udzielania pierwszej pomocy. Jego czas trwania nie może być krótszy niż 135 minut.
Instruktaż może przeprowadzić pracownik służby BHP, osoba wykonująca takie zadania, odpowiednio przygotowany pracodawca albo wyznaczony pracownik posiadający wymaganą wiedzę, umiejętności i aktualne szkolenie BHP.
Instruktaż stanowiskowy
Instruktaż stanowiskowy dotyczy konkretnego stanowiska. Pracownik poznaje zagrożenia występujące podczas wykonywania pracy, ocenę ryzyka zawodowego, sposoby ochrony przed zagrożeniami oraz zasady bezpiecznego posługiwania się narzędziami, maszynami i materiałami.
Instruktaż przeprowadza się między innymi dla osoby zatrudnianej na stanowisku robotniczym, pracownika przenoszonego na stanowisko związane z zagrożeniami, a także ucznia lub studenta odbywającego praktykę. Jest wymagany również wtedy, gdy na stanowisku zmieniają się warunki techniczne lub organizacyjne, stosowane substancje, narzędzia albo maszyny.
Instruktaż stanowiskowy powinien przebiegać w następujących etapach:
- Rozmowa wstępna instruktora z pracownikiem.
- Pokaz i objaśnienie czynności wykonywanych na stanowisku.
- Próbne wykonanie czynności przez pracownika oraz korekta błędów.
- Samodzielna praca pracownika pod nadzorem instruktora.
Instruktaż kończy się sprawdzianem wiadomości i umiejętności. Pozytywny wynik jest podstawą dopuszczenia pracownika do pracy na określonym stanowisku. Czas trwania zależy od przygotowania zawodowego, doświadczenia pracownika, rodzaju wykonywanej pracy i poziomu zagrożeń.
Szkolenie okresowe BHP
Szkolenie okresowe ma przypominać i utrwalać zasady bezpieczeństwa, a także przekazywać informacje o zmianach prawnych, organizacyjnych i technicznych. Jego częstotliwość zależy od rodzaju stanowiska oraz warunków wykonywania pracy.
Szkoleniom okresowym podlegają w szczególności:
- pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych,
- pracodawcy i osoby kierujące pracownikami, w tym kierownicy, mistrzowie i brygadziści,
- pracownicy służby BHP oraz osoby wykonujące jej zadania,
- pracownicy inżynieryjno-techniczni i osoby narażone na czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne,
- pracownicy administracyjno-biurowi, jeżeli nie korzystają z ustawowego zwolnienia.
Pierwsze szkolenie okresowe pracodawcy i osoby kierujący pracownikami powinny odbyć w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. W przypadku pozostałych grup termin ten wynosi co do zasady 12 miesięcy.
Szkolenie okresowe, z wyjątkiem szkolenia pracowników na stanowiskach robotniczych, może mieć formę kursu, seminarium albo samokształcenia kierowanego. Kończy się egzaminem. Po jego zaliczeniu uczestnik otrzymuje zaświadczenie.
Jak często odbywa się szkolenie okresowe?
Minimalna częstotliwość zależy od stanowiska i poziomu zagrożeń. Poniższa tabela przedstawia podstawowe terminy wynikające z przepisów:
| Stanowisko | Częstotliwość | Forma szkolenia |
|---|---|---|
| Stanowiska robotnicze, na których występują szczególnie duże zagrożenia | Co 1 rok | Instruktaż |
| Pozostałe stanowiska robotnicze | Co 3 lata | Instruktaż |
| Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami | Co 5 lat | Kurs, seminarium lub samokształcenie kierowane |
| Pracownicy inżynieryjno-techniczni oraz osoby odpowiedzialne za BHP | Co 5 lat | Kurs, seminarium lub samokształcenie kierowane |
| Pracownicy administracyjno-biurowi objęci obowiązkiem szkolenia | Co 6 lat | Kurs, seminarium lub samokształcenie kierowane |
Pracodawca może ustalić częstsze szkolenia, jeżeli uzasadniają to rodzaj i warunki pracy, wyniki oceny ryzyka zawodowego albo zmiany w organizacji pracy.
Kiedy pracownik biurowy może nie odbywać szkolenia okresowego?
Pracownik administracyjno-biurowy może być zwolniony ze szkolenia okresowego, jeżeli rodzaj przeważającej działalności pracodawcy został zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono kategorię ryzyka nie wyższą niż trzecia. Zwolnienie nie działa automatycznie dla każdej osoby pracującej przy biurku.
Uwaga prawna: nawet przy działalności mieszczącej się w pierwszej, drugiej lub trzeciej kategorii ryzyka szkolenie trzeba przeprowadzić, jeżeli ocena ryzyka zawodowego wykaże, że jest ono potrzebne. Gdy kategoria ryzyka wzrośnie powyżej trzeciej albo ocena ryzyka wskaże konieczność szkolenia, pracodawca powinien zorganizować je w terminie do 6 miesięcy.
Jak dokumentować szkolenia BHP?
Odbycie instruktażu ogólnego i stanowiskowego pracownik potwierdza na karcie szkolenia wstępnego. Dokument przechowuje się w części B akt osobowych. Szkolenie okresowe potwierdza zaświadczenie o jego ukończeniu, które również trafia do części B akt osobowych.
Za organizację szkolenia odpowiada pracodawca. Może przeprowadzić je samodzielnie, jeżeli spełnia wymagania, albo zlecić je uprawnionej jednostce szkoleniowej. Pracownik nie ponosi kosztów szkolenia i powinien odbyć je w godzinach pracy.
Najważniejsze rozróżnienie jest proste: szkolenie wstępne dopuszcza pracownika do bezpiecznego rozpoczęcia pracy, a okresowe odnawia i uzupełnia wiedzę zależnie od stanowiska oraz poziomu ryzyka.
Artykuł ma charakter informacyjny. Przy ocenie obowiązków szkoleniowych należy uwzględnić aktualne przepisy, rodzaj działalności pracodawcy oraz wyniki oceny ryzyka zawodowego.
